Vatandaşlık

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Vatandaşlık, genellikle bir ülke olan politik kurumların bir parçası olmak demektir. Anayasal ülkelerde, o ülkede yaşayanların devlet tarafından anayasada vaadedilen haklardan yararlanmaları için o ülkeye vatandaşlık bağı ile bağlı olmaları gereklidir. Bu kişilere vatandaş denir. Vatandaşın politik katılım hakkı vardır.
Her anayasal ülkenin vatandaşlık gereklilikleri anayasalarında yazmaktadır. Günümüzde bu gerekliliklerin başında milliyet, doğum yeri ve kültür gelir. Örneğin birkaç yıl öncesine kadar Alman vatandaşı olmak için anne veya babasının Alman olması gerekliliği vardı. Fransa'da, doğum yeri Fransa sınırları içinde olanların vatandaş olma hakları vardır. ABD'de ise, vatandaş olmak isteyenler, Amerikan toplumuna tümüyle uyum sağladıklarını ve Amerikan geleneklerini benimsediklerini kanıtlamak durumundadırlar.

Kavramlar 

Uyrukluk (tabiyet=nationality), bir kişi ile bir devlet arasındaki hukuki bağdır, kişinin etnik kökeniyle ilgili değildir. Vatandaşlıkla ilgili olarak şu terimler geçer: uyrukluk, yurttaşlık, vatandaşlık, tabiyet. Buradaki nationality'nin karşılığı milliyet değildir. Milliyet, hukuki kavram değildir. Kişiler için, uyrukluğundan söz edilir, uyruk denilmez. Kişilerin uyrukluğu olur. Uyrukluk tabiyet, vatandaşlık yurttaşlık yerine kullanılmaktadır.
ABD'de vatandaş ve uyruk aynı değildir. Uyruk, yurttaşları belirttiği gibi, sadakat yoluyla da uyruk olunabilmektedir. Amerikan Samoa ve Swan halkları böyledir (non-citizen nationals). Bazı hukukçulara göre yurttaş (citoyen, citizen) iç hukuku; uyrukluk (nationality, nationalite) uluslararası hukuku ilgilendirir. Uyrukluk Konusanda Avrapa Sözleşmesi'nde ise uyrukluk ile yurttaşlık eşanlamlı kullanılmıştır.

Vatandaşlık, gerçek kişilere has kullanılır. Tüzel kişi ve nesneler için uyrukluk kavramı kullanılmaktadır. Vatandaşlık hukuku, kamu hukuku içinde değerlendirilir. Devletler doğum yeri, kan bağı ve bunların karmasından oluşan ilkelerle uyrukluk verirler.

Türk anayasasının 66. maddesi, "Türk devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk'dür" demektedir. Bu ilke, anayasa hukuku bakımından, vatandaşların siyasal haklardan yararlanmaları açısından önemlidir. İdare hukuku ve sosyal güvenlik hukuku, ceza hukuku, uluslararası hukuk, insan hakları, usul hukuku, vergi hukuku açısından da vatandaşlık tanımı birçok özellik kazanmıştır.

Uluslararası hukuk ilkeleri, vatandaşlık hakkında üç ilke benimser: Her kişinin vatandaşlığı olmalıdır, her kişinin yalnız bir vatandaşlığı olmalıdır, kişi vatandaşlığını seçmede ve değiştirmede özgür olmalıdır.

Türk Vatandaşlığı Kanunu, 11 Şubat 1964'de kabul edilmiş ve birkaç kere değişikliğe uğramıştır. İskan Kanunu ise 14 Haziran 1934'de kabul edilmiştir. Vatandaşlık işleri İçişleri Bakanlığı'nca yürütülür. Bakanlığın birimleri vatandaşlıkla yakından ilgilidir: Nüfus ve Vatandaşlık işleri gm, İller İdaresi gm, Mahalli İdareler gm, Sivil Savunma gm, Kaçakçılık ve İstihbarat Harekat ve Bilgi Toplama gm. Doğrudan birim, ghVatandaşlık İşleri db'dır. Türkiye CIEC (Uluslararası Kişi Halleri Komisyonu) üyesidir (1953).

TVK'ya göre Türk vatandaşlığına giriş üç yolladır: Kanunla, yetkili makam kararıyla, seçme hakkıyla. Yapılan değişikliklere göre Türk'le evlenen yabancılar, bakanlık kararıyla vatandaşlığa geçebilmektedirler. İskan Kanunu'na göre ise yurtsuzlar ve mültecilere dair hükümlerle bunların vatandaşlığa geçişleri düzenlenmiştir. Vatandaşlıkla ilgili kararlarda yargı denetimi açıktır

Pasaport nedir?

Pasaport yabancı ülkelere gidecek olanlara yetkili kuruluşça verilen, yabancı ülke yetkililerinin kimlik incelemesinde geçerli olan belgedir.

Türkiye'de lacivert, yeşil ve gri pasaportlar İl Emniyet Müdürlükleri tarafından verilirken kırmızı pasaport verme yetkisi Dışişleri Bakanlığı'ndadır. Pasaport Kanunu 15 temmuz 1950'de kabul edildi (5682 sayılı kanun). Pasaport Kanunu'na göre Türkiye'ye giriş için 3 zorunluluk vardır: giriş kapılarından girme, pasaport veya yerine geçen belge bulundurma, vize (sadece yabancılar için). Giriş çıkışlar ancak Bakanlar Kurulunca saptanır ve kara, hava, demir, deniz yollarını kapsar. Giriş çıkışlarda özellikle kara yolundakiler komşu devletle karşılıklı olur. BK'ce belirlenmiş yollar dışında giriş çıkışlar yasaktır ve uymayanlar cezalandırılır. Batmakta olan bir gemiden can havliyle giriş yaparak karaya çıkanlar bundan ayrı tutulur.
Pasaport, gerçek kişilere özgü bir belgedir. Pasaport Kanunu, TVK, Polis Kanunu ve Gümrük Kanunu konuyla yakından ilgilidir. Pasaportun amaçları:

• yurttaşlığın kanıtı,
• bir devletin uyruğuna başka ülkeye gitmede izin vermiş olduğunu göstermesi,
• pasaport sahibine gereken resmi kolaylık sağlanmasının belgesi olması,
• vizelerin üzerine işlenmesi,
• sınırlardan giriş ve çıkışlarda kanıt oluşturan damgaların üzerine vurulması. PK'ye göre, uyruk durumu düzgün olmayanlara ve yurtsuzlara da 'yabancılara mahsus damgalı pasaport' verilebilir.

Pasaport yerine geçen belgelerden biri pasavan'dır. Sınırlarda, Türkiye-Suriye sınırı başta olmak üzere burada yaşayanlar kullanmaktadır. 2003 Kasım ayında Suriye'den 5 bin kişi 48 saatliğine bu belgeyle akrabalarını ziyaret için Hatay'a girip çıkmıştır. Diğer belgeler: gemi adamı cüzdanı, demiryolu personeli kimlik belgesi, uçak mürettebatı belgesi.

Göçmenler, hükümet temsilcisinin verdiği vesika veya göçmen belgesi ile pasaportsuz giriş çıkış yapabilirler. Mülteciler ise, Mültecilerin Hukuki Durumuna İlişkin Sözleşme (1951)'ye göre taraf devletlerden birinin mültecisi seyahat belgesi taşır, izinsiz girişlerinde cezalandırılmaz; sözleşmeye taraf devletlerden birinde ikamet etmeyenlerin girişi ise İçişleri Bakanlığı izniyle olur. Türkiye ile KKTC arasındaki geçişler kimlik belgesi ile yapılabilir. Bazı Avrupa Birliği ülkelerinden (örn: Almanya) gelen yabancıların Türkiye'ye belli bazı sınır kapılarından (örn: Atatürk Havalimanı) yaptıkları girişlerde pasaport yerine o ülkelerin kimlik belgesini ibraz etmeleri yeterlidir. Pasaportsuz veya yerine geçen belgesiz olanlar ise, Türk vatandaşı iseler, yurda sokulurlar. Vatandaşlığını kanıtlayamayanlar geri çevrilirler. Sınırdışı edilenlerin masrafları kendilerine aittir. Yabancılar ise doğrudan geri çevrilirler. Pasaportunu kaybedenler hakkında İçişleri Bkanlığı soruşturması yapılır. Buna rağmen içeri girenler ağır para cezası ve 1 aydan 6 aya kadar hapisle cezalandırılırlar. Yabancı, cezasını çektikten sonra da sınırdışı edilir. Masrafını karşılayacak parası yoksa sevkini devlet yapar.

Vize, pasaporta, onu kullanarak ülkeye girilebilmesi için yapılan onaydır. Belgeyi geçerli sayma ve giriş çıkışta sorun olmadığını belirtir, pasaportu veren otoriteyi yani devleti tanıma anlamı da taşır. Yabancıların Türkiye'ye girişinde pasaport dışında giriş vizesi de gereklidir. Umuma mahsus yabancı pasaportlara vize vermeye valilikler veya onların izniyle emniyet müdürlükleri ve kaymakamlar, yurtdışında ise konsolosluklar yetkilidir. Uygulamada sınır kapısında vize almaya bandrol vize denir. Bandrol vize harçlarını Dışişleri Bakanlığı belirler. Bununla birlikte yabancıların Türkiye'ye girişlerinde pasaport ve vize denetimi Emniyet'in, yani İçişleri Bakanlığı'nın denetimindedir. Vize, ikamet veya çalışma hakkı vermez, sadece geçici bir süre kalma hakkı sağlar. Üç tür vize vardır: Tek giriş vizesi (bir yıl, sadece bir giriş için), sayısız giriş vizesi (birden çok giriş için), transit vizesi (başka ülkelere gitmek için Türkiye'den geçmek üzere tek transit ve çift transit -gidiş dönüş-lidir). Türkiye'ye dönüş vizesi yabancılara verilir, süresi bir yıldır. İkamet tezkereli yabancılardan bu vize aranmaz, buna "vize bağışıklığı" denir. PK'ye göre, emniyet izniyle, uçaktan uçağa aktarmalarda yabancılar havaalanı dışına çıkabilir. Genelde iki devlet arasında vize anlaşmaları yapılır. Ancak vize uygulamaları veya vize muafiyeti tek taraflı da olabilir. Avrupa Birliği ülkelerinin kendi aralarında vize zorunluluğu yoktur, ancak birlik ülkeleri Türkiye'ye vize zorunluluğu uygulamaktadır. Bazı AB ülkeleri, başka bir AB ülkesinde sürekli oturan TC yurttaşlarını vizeden muaf tutmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti de bu ülkelerden bazılarına (örneğin Almanya, Bulgaristan, Yunanistan gibi), orada yaşayan Türkiye veya Türk kökenli yabancılara kolaylık sağlamak amacıyla vize uygulamaz.

Pasaport türleri 

• Umumi pasaport: Her vatandaşa verilebilir.
• Hizmet pasaportu: Hükümet yetkililerine verilir.
• Diplomatik pasaport: Diplomatlara verilir.
• Geçici pasaport: Pasaportu kayıp veya çalınmış olanlara kısa süreliğine verilir.

Giriş İzni ve Giriş Vizesi Nedir?

 Giriş İzni (Entry Clearance) nedir

Giriş izni, belirli kategoriler altında Birleşik Krallık’ı ziyaret etmek isteyen kişilerin ülkeye gelmeden önce Birleşik Krallık dışındaki giriş izni yetkililerince (vize memuru - ECO: entry clearance officer), kural ve prosedürlere uygunluğunu denetleyen bir metottur. Kişilerin giriş izni almaları bazı durumlarda mecburi bazı durumlarda isteğe bağlıdır. Bütün durumlarda, kişilerin Birleşik Krallık’a kabul edilmesi yetkisi ülkeye giriş kapısındaki Göçmelik İşlemleri Memuruna aittir.

Giriş izni çeşitleri

Giriş izni, pasaportun veya seyahat belgelerinin üzerinde yapışmış bir pul şeklinde olur. Bu pul, seyahat edenin milliyetine göre, aşağıda tanımlanmış şekillerde verilir.

• Vize
Vize alması gerekli devletlerin vatandaşları, devleti olmayanlar ve mülteciler
• Giriş İzni
Vize alması gerekmeyen devletlerin vatandaşları, Britanya vatandaşları dışındaki dışındaki diğer Britanya milletler topluluğuna mensup kişiler
• Aile izni
Avrupa Ekonomik Bölgesi vatandaşlarının bakmakla yükümlü üyeleri

Giriş izni için başvuracakların mutlaka geçerli pasaport veya kimliğini ve milliyetini tanımlayan bir belgeye sahip olması gerekmektedir.

Giriş için izin (Leave to Enter)
Seyahat edenlerin Birleşik Krallık’a giriş ve kalış süresi ve koşullarını 2 Ekim 2000 den önce, giriş kapılarındaki göçmenlik işleri memurları belirlerdi (giriş izni). Bu tarihten sonra, 1999 tarihli Göçmen ve Mülteci Kanununun yürürlüğe girmesi itibariyle, giriş için izin verme yetkisi, Birleşik Krallık dışındaki giriş vizesi yetkililerine devredilmiştir. Böylece, giriş vizesi, sadece kişinin Birleşik Krallık’a vize başvurusunu yapabilecek nitelikte olduğunu göstermekle kalmaz, aynı zamanda kalış süresinin uzunluğunu, giriş koşul ve şartlarını da belirler.

Giriş Vizesi ve Giriş İzninin Geçerliliği

Giriş vizesi ve giriş izninin geçerliliği normalde aynıdır. Giriş izninde iki tane önemli tarih vardır: geçerlilik tarihi ve bitiş tarihi. Geçerlilik tarihi birçok durumda giriş vizesinin verildiği tarihtir. Buna rağmen, bazı başvuranların, başvurularından hemen sonra Birleşik Krallık’ a gitmeleri mümkün olmayabilir veya buna niyetli olmayabilirler. Bu durumda vize memurlarının bu süreyi giriş vizesinin onaylandığı tarihten üç ay sonrasına kadar tecil etmeye takdir hakkı vardır. Gereksiz vize uzatma talebi olmaması için Giriş İzni Yetkilisi, başvuru sahiplerinden ülkeye gitmeye niyetli oldukları tarihi sorgulamalıdır.

Vize bitiş tarihi, giriş vizesi ve giriş izninin yürürlükte olmadığı tarihi belirtir. Bu tarihten sonra, giriş vizesi Birleşik Krallık’a seyahat için geçerli olmayacak, veya giriş izni hakkı vermeyecektir.

Giriş izni verilmiş kişi, giriş vizesinin geçerli olduğu sürece, izin verilen amaçlarla ve istediği kadar Birleşik Krallık e gidebilir, kalabilir. Fakat, her ayrı ziyarette Birleşik Krallık’ta kalma izni maksimum limiti 6 aydır. Giriş izni çok girişli olarak verildiğinde ( normalde 1,2,5 veya 10 yıl) her ziyaretin süresi maksimum 6 ayla sınırlandırılmıştır. Bu sınır, vize pulunda, “kalış süresi”nin altında bulunur.

Ebeveynlere eşlik etme
Bakılmakla yükümlü aile üyelerinin, vize sahibinin pasaportuna dahil olduğu durumlarda, vize deki pasaport numarasının yanına “x”den önce çocukların sayısı, “y”de eşi belirtmek üzere konarak notlarla izah edilir. Örnek olarak, eğer eşi ve üç çocuk, vize sahibine eşlik ediyorsa ve bütün aile bireyleri bir tek pasaportta yer alıyorsa, onaylama “+3x+y”olur. Bu Avrupa Birliği kurallarında şart koşulan prosedürdür. Giriş İzni memurları, aynı zamanda ayrı bir sayfada, resmi damga ve/veya vize memurunun imzasıyla bilginin doğru olduğunu tasdik ederek, bakmakla yükümlü aile üyelerinin isim ve doğum tarihlerini eklemeleri gerekir.

Polis Kaydı
Belirli bazı ülkelerin vatandaşlarının, kurallar gereğince Birleşik Krallık’ta kalışları boyunca polise kayıt olmaları gerekir. Vize pulunda, kaydın gerekli olup olmadığı yazılmalıdır.

Londra’da, polis kaydı, Denizaşırı Ziyaretçiler Kayıt Ofisinde, (Overseas Visitors Registration Office(OVRO)), Brandon House, 180 Borough High Street, Londra SE1 1LH, Tel: 020 7230 1208; başka yerlerde kayıt ofisi olarak belirlenmiş en yakın polis istasyonunda yaptırılır. Kişiye giriş izni veya kalma izni verilen koşulları belgeleyen POLIS KAYIT BELGESİ için bir ücret alınır.

Giriş Vizesinin Nereden Alınacağı
Giriş Vizesine müracaat, Birleşik Krallık dışında normalde Birleşik Krallık elçiliklerinin içinde bulunan, Vize ofislerine yapılır. Ziyaretçi vizesi dışındaki başka tür vize talebinde bulunan kişi, yaşadığı veya yasal olarak oturduğu ülkedeki vize ofisine veya yetkili bir ofise başvurmalıdır. Ziyaretçi vizelerine, kişinin normalde oturduğu ülke dışındaki bir başka ülkeden de başvurulabilir.

Giriş İzni alması zorunlu olmayan kişilerin, Birleşik Krallık’a geldiklerinde, kurallara uygun olduklarının ve kabul edilebilirliklerinin vize memurlarını tatmin edecek düzeyde olması gerekir. Yerine getirilmesi gereken gereklilikler, giriş izni gerekliliği olmayan vatandaşlar ve giriş izni sahibi vatandaşlar için olanlarla aynıdır.

Giriş İzni Başvurularının Değerlendirilmesi
Vize için başvurular, giriş vizesi memurları (ECO: entry clearance officer) tarafından değerlendirilir. Bütün giriş vizesi memurları, deniz aşırı ülkelerde görevlerine başlamadan önce yoğun bir eğitim alırlar. Vize memurunun işi ve karar alma süreci Vize Müdürü (ECM: Entry Clearance Manager) tarafından denetlenir.

Bir giriş vizesi vermek veya reddetmek ile ilgili karar, Göçmenlik kuralları ve Devlet Göçmenlik Politikalarına uygun olarak alınmalıdır. Vize memurundan, kararını verirken adil ve mantıklı davranması beklenir.

İnsan Hakları Değerlendirmeleri
Birleşik Krallık, Avrupa İnsan Hakları Konvansiyonu'nu 1951de imzalamıştır ve o zamandan beri bu sorumluluklarını yerine getirmeye çalışmıştır. Fakat, yakın zamana kadar, konvansiyonun bireylere verdiği haklar, İngiliz mahkemelerinde uygulanamıyordu. 2 Ekim 2000 de uygulanmaya başlayan İnsan Hakları Kanunu ile, sivil otoritelerin Avrupa İnsan Hakları Konvansiyonuna uygun hareket etmeleri yasal bir görev haline geldi. Bakanlar, yürürlükteki göçmenlik kurallarının İnsan Hakları Kanuna uygun olduğuna inanmaktadırlar; bundan dolayı giriş vizesinin geçerli nedenlerle reddedilmesi insan hakları ihlali kapsamında olmamalıdır.


Birleşik Krallık’a Varışta Neler Oluyor?
Birleşik Krallık giriş noktasındaki bir göçmen memuru (IO: Immigration Officer) genel olarak ülkeye girmek isteyen üç çeşit kişi ile ilgilenir:

1- Giriş iznine (vizeye) ihtiyacı olmayanlar.
Bu durumda, göçmen memuru, kişinin giriş için yeterli olduğu hakkında tatmin olmalıdır.

2- Giriş iznine ihtiyacı olup, sahip olmayanlar.
Böyle kişilerin normalde girişi reddedilir (ve bu kişiyi ülkeye getiren kişi veya şirket cezalandırılır.) Eğer müstesna olarak göçmen memuru kişinin Birleşik Krallık’a girmesine izin verirse, bir uyarı damgası pasaporta basılmalı ve seyahat edene gelecekte giriş vizesinin gerekli olduğu hatırlatılır.

3- Giriş iznine ihtiyacı olup, sahip olanlar.
Göçmen memurunun dikkati, gelen kişiyi sorgulamaktan daha çok, bu kişinin kimliğini ve sahip olduğu giriş vizesini ve iznini doğrulamaya kayar. Aynı zamanda kişiye giriş vizesinin verilme sebebinde bir değişiklik olmadığından emin olmaya çalışır. Belirli bazı koşullar altında, göçmen memurunun giriş vizesi taşıyan herhangi birinin girişini reddetmeye yetkisi vardır.

Bütün pasaportlar, normalde, Birleşik Krallık’a ilk gelişte damgalanır.

Birleşik Krallık’a girişte veya sonrasında değişen statü (switching)
Sadece belirli ve limitli bazı koşullarda Birleşik Krallık’a zaten girmiş olan kişinin kalma amacını değiştirmesine izin verilir. Genelde neredeyse tüm statü değişiklikleri talebinde bulunanlar Birleşik Krallık’tan çıkmalı ve gittiği ülkede yeni bir giriş vizesi başvurusunda bulunmalıdır.

Seyahat Edenlerin Birleşik Krallık’tan ayrıldıklarını kontrol etme
Birleşik Krallık’tan ayrılma kontrolü yoktur. Bazen İçişleri Bakanlığı, kişinin ülkesine dönüp dönmediğinin kontrol edilmesini o ülkedeki Büyük Britanya Elçiliği veya Konsolosluğundan isteyebilir. Bu kontroller, elçiliğin kayıtlarına bakılarak, kişinin başka bir giriş vizesi için başvurup başvurmadığına bakılarak veya o ülke polisinden sorgulanarak veya kişinin İngiltere’de bilinen en son adresinin kontrol edilmesi ile yapılabilir.

Ortak Seyahat Alanları
Birleşik Krallık, Channel Islands, Isle of Man ve İrlanda cumhuriyeti hep birlikte genel seyahat alanını oluştururlar. Göçmenlik koşulları içinde, alanın herhangi bir yerinden giriş yapan kişinin bir başka yere girerken tekrar giriş iznine ihtiyacı yoktur. İrlanda Cumhuriyeti’nden girişte bazı kişiler için müstesnalar vardır.

Vizeye tabi olanları, vizesi olmadan taşıyanların sorumlulukları
2004 tarihli Göçmen yasası altında taşıyıcı firma, Birleşik Krallık’a gelişinde kimlik ve milliyet bildiren tatmin edici belge gösteremeyen veya vizeye tabi devletlerin vatandaşı olup geçerli bir vizeye sahip olmayan her kişi için 10000 pound ceza ödemek ile mesuldür.